نكته فقهي (115): درباره عبادات بچه ها

يكي از مباحث مطرح در فقه اينست كه آيا عبادات بچه ها تمريني است و يا اينكه مشروع مي باشد. مرحوم آية الله شيخ محمد تقي آملي ره در كتاب مصباح الهدي ج 8 ص 313 – 311 بحث تمريني بودن را اينطور مطرح مي كنند كه در اين بحث به لحاظ ثبوتي سه احتمال وجود دارد؛ اول اينكه عبادات صبي تمريني محض مي باشد و امر شرعي نداشته باشد – نه امر الزامي نه امر غير الزامي – بنابراين وجه اعمال صبي مانند اعمال فرد نائم (خواب) است، منتهي شارع به اولياء بچه دستور داده كه بچه ها را ترغيب به عبادت كنند تا وقتي بالغ شدند بتوانند به راحتي وظايف خود را انجام دهند. پس عبادات بچه اصلا خودش ملاك – چه الزامي چه غير الزامي – و امري ندارد و وقتي امر نداشت صحت شرعي هم ندارد. صحت شرعي يعني موافقت با ماموربه و اينجا امري وجود ندارد.

ايشان در نقد اين احتمال فرموده اند: تو با تصور اين معنا از تمرين يقين به بطلان آن مي كني چرا كه به نظر عقل قطعي فرقي بين عبادتيكه بچه اي كه يك ساعت به بلوغش مانده و كسي كه به بلوغ رسيده وجود ندارد تا ما بتوانيم بگوئيم عبادات اولي ملاك ندارد اما دومي ملاك دارد.

بنده اين بيان را براي رد احتمال تمريني بودن عبادات بچه - تا كنون - ملاحظه نكرده ام. ولكن چون بحث درباره عبادات است و مباحث عبادات داراي جهات تعبدي زيادي كه عقل ما از درك آن قاصر است مي باشد ممكن است كسي بگويد: خير ما يقين نداريم كه فرقي بين عبادت بچه نزديك بلوغ با عبادت بالغ نباشد.

به نظر مي رسد راه بهتر همان راهي است كه عده اي از محققين مثل مرحوم آية الله حكيم ره بيان فرموده اند و آن تمسك به اطلاقات ادله است. اطلاقات ادله احكام شامل حال همه مي شود و دليلي ندارد كه شامل حال بچه نشود. بله حديث رفع القلم معني ندارد عبادات بچه مشروع هم نباشد (المستمسك 8 / 423) البته برخي بزرگان رفع قلم را به معناي رفع اساس حكم مي دانند كه صحيح به نظر نمي رسد و البحث في محله.

علاوه بر اطلاقات ادله استاد الفقهاء مرحوم آية الله خويي براي مشروعيت عبادات صبي به اوامري كه شارع به اولياء بچه كرده است تمسك كرده اند از باب امر به امر كه در علم اصول از آن بحث شده است.

بنگريد به محاضرات

بررسي بيشتر را به فرصت ديگر موكول مي نمائيم.

والسلام عليكم و رحمة الله

« سيد محمد مهدي رفيعي »