نکته فقهی (111): در مورد قصد گناه – بحث مربوط به تجری است –

یکی از مباحثی که میان مرحوم شیخ انصاری و مرحوم آخوند اختلاف نظر است مساله تجری است؛

شیخ تجری را حرام نمی داند اما مرحوم آخوند قائل به حرمت است. بزرگان بعد هم اختلاف نظر دارند.

یکی از مباحثی که در ضمن بحث تجری مطرح می شود، بحث قصد معصیت است. آیا کسی که قصد معصیت می نماید مستحق عقاب است یا نه؟

در روایات متعددی آمده است که قصد معصیت عقاب نمی آورد مانند معتبره ابوبصیر از امام صادق (ع): ... و ان المومن لیهم بالسیئه ان یعملها فلا یعملها فلا تکتب علیه (الکافی 2 / 429).

از آنجا که مرحوم آخوند قائل به استحقاق عقاب در صورت مذکور هستند، در حاشیه رسائل ص 42 تلاش کرده اند تا این روایات را بررسی نمایند:

در ابتدا ایشان می فرمایند این روایات معارض دارد و برخی از آیات و روایات بسیاری بر خلاف آن دلالت می کند. پس به سه آیه اشاره می کنند: «و لا تقف ما لیس لک به علم ان السمع و البصر و الفواد کل اولئک کان عند مسئولا» - «و لا تکتموا الشهادة و من یکتمها فانه آثم قلبه» - «لا یواخذکم الله باللغو فی ایمانکم ولکن یواخذکم بما کسبت قلوبکم»

بعد ایشان درصدد جمع کردن بین این دو دسته ادله برمی آیند و می فرمایند:

آن دسته از اخبار دلالت می کند که نیت معصیت سبب عقاب نمی شود یا اینکه بر مکلف نوشته نمی شود لکن دلالت بر نفی استحقاق عقاب که نمی کند زیرا:

1- شاید این موارد از عفو الهی برخوردار شده باشد.

2- این اخبار مربوط به مواردی است که از اختیار مکلف خارج است.

3- این اخبار مربوط به نیتهای اختیاری هم می شود اما مشروط به اینکه مکلف پس از تصمیم گناه پشیمان شده باشد.

بررسی کلام ایشان را به فرصتی دیگر حواله می دهیم ان شاء الله.

والسلام علیکم و رحمة الله

« سید محمد مهدی رفیعی »