نکته فقهی (104): نظر مرحوم امام خمینی درباره قاعده «من بلغ»

امام در انوار الهدایه 2 ص 132 می فرمایند:

«استفاده کردن استحباب شرعی از اخبار این قاعده مشکل است چرا که مستحب عملی است که به علت وجود یک خصوصیت رجحان دار در ذاتش مورد امر قرار گرفته باشد و علت ثواب آن هم عبارت از تحصیل آن خصوصیت باشد اما آنچه از اخبار (من بلغ) استفاده می شود اینست که دادن ثواب به علت اینست که مکلف به واقعیت مجهول در آن بین برسد و این ثواب اصلا به خاطر خصوصیت ذاتی ما بلغ نیست مثلا اگر فرض کنیم برای اینکه مکلف به واقعیت برسد و مانند اینکه برای پیاده رفتن به زیارت قبر مولای ما امام حسین علیه الصلوة و السلام قرار داده شده است زیرا پیاده رفتن خصوصیتی در ذاتش جز مقدمه بودن ندارد اما خداوند متعال برای تشویق کردن مردم نسبت به زیارت حضرت در آن ثواب قرار داده است . البته در این مثال ممکن است مناقشه شود که پیاده رفتن علاوه بر آن جنبه مقدمیت دارای خصوصیت زائدی است و آن مناسبتر بودن به خضوع کردن به پیشگاه خدای متعال و اولیاء اوست و ممکن است بخاطر همین خصوصیت دارای ثواب شده است».

اقول: چه کسی گفته است که حتما باید در مستحبات ثواب دادن به علت ویژگی موجود در خود عمل باشد؟

اگر اکثر مستحبات اینطور بوده است آیا دلیل می شود در همه جا اینطور باشد؟! اگر مشکل در مصطلح نبودن اطلاق واژه مستحب است – که در صفحه 133 فرموده اند و لا یسمی مستحبا اصطلاحا – پاسخ اینست که چطور مصطلح نیست با اینکه مشهور فقها – علی ما نسب الیهم – و یا حداقل جمع بسیاری از آنها – مانند مرحوم آخوند صاحب کفایه – بر آن اطلاق مستحب کرده اند؟! و تمام الکلام فی محله

والسلام علیکم و رحمة الله

« سید محمد مهدی رفیعی »