نکته فقهی (93): درباره حکم ارشادی

یکی از تقسیم های مربوط به حکم تقسیم حکم به مولوی و ارشادی است.

با اینکه این دو اصطلاح در موارد فراوانی در کلمات فقها و اصولیون به کار رفته است اما متاسفانه در علم اصول، غالب کتب، بحث مستقلی را درباره آن ارائه نکرده اند.

از برخی کلمات استفاده می شود:

حکم مولوی عبارتست از حکمی که بر مخالفت آن عقاب و بر موافقت آن ثواب، مترتب می شود. روشن است که این تعریف شامل مستحب و مکروه نمی شود چون مخالفت آن عقاب ندارد.

از برخی فرمایشات هم استفاده می شود که اگر مطلبی که در نصوص آمده قبلا توسط عقل درک شده باشد آن حکم ارشادی است؛ ارشادی یعنی ارشاد به آنچه عقل می فهمد. مرحوم مظفر در اصول الفقه چنین بیانی دارد.(: المقصد الثانی – الملازمات العقلیة، المبحث الثالث ثبوت الملازمة العقلیة بین حکم العقل و حکم الشرع ص 245 چاپ بوستان کتاب)

مرحوم خوئی می فرماید:«المناط فی الحکم الارشادی کونه من المستقلات العقلیة التی لا یعقل فیها ثبوت الحکم المولوی لکونه لغوا او لغیر ذلک» : (مصباح الاصول ج 47 از موسوعه ص 367)

والسلام علیکم و رحمة الله

« سید محمد مهدی رفیعی »